Course Material

Academisch tekenen volgens de abstracte waarneming

Door Edwig Goyvaerts

Verklaring van de titel

Met academisch tekenen bedoel ik waarnemingstekenen aan de hand van: binnenzichten, landschappen, stillevens, plaasteren hoofden en figuren, geometrische basisvormen zoals kubus, bol enz.

Met abstracte waarneming bedoel ik : anders kijken dan we gewoon zijn te doen, alle onderwerpen bekijken zoals een kunstenaar ze bekijkt en benadert. Dit anders kijken werd aangetoond door de Nobelprijswinnaar Roger W. Sperry. Hij heeft bewezen dat onze twee hersenhelften tegenovergestelde functies hebben.

De linkerhersenhelft : (gemakkelijkshalve "l" genaamd) bestuurt onze taalkundige, wiskundige en logische functies.

De rechterhersenhelft : (in de loop van de cursus "r" genaamd) is verantwoordelijk voor onze creatieve vormgevende talenten.

De cursus bestaat uit twee delen:

Het eerste deel is erop gericht om de sluimerende "r" krachtig wakker te schudden. De "l" wordt zoveel mogelijk uitgeschakeld. Om haar schaakmat te zetten zal de cursus achterste-voren beginnen. Door de "l" onlogische, moeilijke, allesomvattende oefeningen voor te schotelen zal zij weigeren mee te spelen. Zodoende kan de "r" haar taak volledig over nemen.

Het tweede deel van de cursus start bij het begin; met rationele ontledingen, fragmentarisch, helder en in logische volgorde. Dit deel bevat meer stof en we besteden er dan ook meer tijd aan. Dat komt omdat onze verstandelijk "l" zich niet zo vlug laat overtuigen: we zijn tegenover onszelf verplicht alles te bewijzen.

Nawoord : in het eerste deel zal je vlot en spelenderwijs leren tekenen. In het tweede deel zal de computer alles willen programmeren. Dat zal minder vlot verlopen. Bedenk echter dat de weg naar zelfontplooiing bezaaid ligt met vertwijfeling.

Materieel

Schetsboek

Waarop je moet letten bij aankoop

1.Stevig rugkarton

De schetser is best zo mobiel mogelijk: hij moet vlot van plaats kunnen wisselen en zich op alle terreinen kunnen opstellen. Daarom gebruik je geen tekentafel maar in de plaats daarvan je dijbeen. Omdat je been rond is, neemt je blad die ronding aan als je het erop legt, zodat daarop moeilijk kan getekend worden. Om aan dit euvel te verhelpen is een stevig rugkarton, dat dienst doet als tafeltje, een onvoorwaardelijke noodzaak.

2. Spiraal

Gelijmde schetsboeken lossen, je verliest zo je schetsen en het papier plooit aan de bovenzijde. Met een spiraal heb je deze problemen niet.

3. Klein formaat

De beginneling is verzot op details: hij moet zijn onderwerp leren vereenvoudigen en het detailleren laten.

Met een klein formaat word je daartoe gedwongen. Ook al bedraagt de oogafstand tot je schetsboekje ongeveer 50 cm, dan heb je nog een afstand nodig van twee maal de diagonaal van de schetsblok om je tekening in één oogopslag volledig te kunnen aanschouwen. Dit houdt in dat je boekje niet groter mag zijn dan +- 20 cm. Over een centimetertje meer of minder gaan we natuurlijk niet beginnen zeuren.

Potlood: Negro nr. 3

Een Negropotlood nr. 3 is ideaal voor alle tekenwerk. Negro geeft mooie zwarte lijnen die gemakkelijk met de vlakgom zijn uit te wissen. Een donker schaduwvlak geeft geen hinderlijke glans, het is mat.

Conté-potlood is nog matter, maar niet gemakkelijk uitwisbaar en daarom niet zo geschikt voor de beginneling.

Gewoon potlood is te glanzend bij het schaduwen, wat erg hinderlijk is bij het vergelijken van de juiste toonwaarden.

Laat je potlood nooit vallen: het breekt dan binnenin.

Snij met een breekmesje een lang scherp punt aan je potlood: zodoende ben je verplicht het met lichte hand te hanteren en daardoor ben je beter in staat lichte hulplijnen te tekenen. Om de druk te verminderen en het scherpe punt niet te breken ga je automatisch je potlood meer aan de achterkant vasthouden, en dat is veel beter dan het vooraan vast te nemen. Om rechte lijnen met zwier op je blad te brengen moet je dan alleen nog je pols stijf houden alsof het een verlengstuk van je potlood was en met je arm tekenen in de plaats van met je vingers.

Vlakgom

Voor potlood gebruiken we de gewone vlakgom. De hoek van de vlakgom moet scherp zijn (45 graden) om ermee te kunnen "tekenen" en te zien wààr je wegveegt. Heeft de vlakgom een hoek van 90 graden, dan werk je op de tast. Pelikaan heeft een geschikt model.

Een gewone rechthoekige vlakgom is ook bruikbaar, als je hem diagonaal middendoor snijdt. Bij het fijne gomwerk gebruik je de scherpe hoek en als je grotere vlakken wil uitwissen de platte ribkant om zodoende het gomvlak weer aan te scherpen. Als je voor het grove werk de puntkant gebruikt, dan is die vlug afgerond.

Een afgeronde punt kan je weer aanscherpen met je breekmesje.

Nog een raad: gebruik je vlakgom zo weinig mogelijk.

Priem (breinaald)

De priem wordt gebruikt voor het vergelijken van verhoudingen. Een fel gekleurde breinaald geniet de voorkeur: die contrasteert beter tegen plaasteren voorwerpen en zo verloopt het vergelijken vlotter. Over een dunne priem kan je een waterpas met haakjes schuiven: die zullen we nog veel gebruiken.

Waterpas

De waterpas wordt over de priem geschoven zodat je hem kunt gebruiken voor ieder onderwerp dat met perspectief te maken heeft. De waterpaslijn stemt overeen met de onderste rand van je blad, die ook waterpas is.

Vouwstoeltje

Een vouwstoeltje met rugleuning is erg praktisch als we buiten tekenen. Het is licht en je kan het over je schouder hangen. De leuning geeft je rug de nodige steun om het zitten lang vol te houden. Armleuningen zijn echter taboe: dit type van vouwstoel is niet alleen zwaarder, de armleuningen zijn ook hinderlijk bij het tekenen.

Tas met riem

Die komt goed van pas om je materieel in op te bergen. Hij is gemakkelijk te velde, maar ook in de klas erg praktisch, omdat je hem gewoon aan de ezel kunt hangen.

Eerste opdrachten

Op welk peil staat je tekenvaardigheid?

Het is de bedoeling twee tekeningen te maken voor we met de cursus starten. Later zullen we deze eerste werkjes kunnen vergelijken met het eindresultaat. Velen zullen daar erg blij om zijn: de meeste vergeten erg vlug van hoever ze gekomen zijn.

Op het einde van het schooljaar zal je zelf veel kritischer je eerste tekeningen kunnen ontleden. Zelfs als je dan nog niet tevreden bent over je prestaties zullen deze eerste tekeningen toch betrouwbare vergelijkingsmiddelen zijn.

Teken een mens

Teken uit je geheugen een menselijke figuur. Het is de bedoeling dat de leraar geen enkele tip geeft. Je zal het dus op eigen houtje moeten doen, met je hersens, geheugen en ervaring: echt helemaal alleen sta je er dan ook niet voor.

Teken een plaasteren hoofd

Het hoofd dat je nu gaat tekenen zal tegen het einde van het schooljaar weer op de sokkel verschijnen als examenopdracht. Ook dan zal ik je niet begeleiden. Wees echter gerust, voor het overige zal ik je altijd ter zijde staan.

Twee hersenhelften

In onze maatschappij wordt bijna uitsluitend een beroep gedaan op onze linkerhersenhelft, namelijk het verstand. We zijn het ontwend om gebruik te maken van de creatieve krachten in onze rechterhersenhelft. Omdat het tekenen van een waargenomen vorm grotendeels tot het functiedomein van de "r" behoort, moeten we de "l" ervan zien te weerhouden zich ermee te bemoeien. Het probleem is dat de "l" domineert. Ze neemt taken op zich die haar eigenlijk niet liggen. Ze speelt de baas en is erop gebrand haar partner tot de orde te roepen, te betuttelen en te corrigeren, zelfs als ze zelf maar half op de hoogte is.

De linkerhersenhelft of de "l"

Gebruikt woorden om te beschrijven; zij is vlot ter taal

Waarnemingen worden stap voor stap en deel na deel uitgepluisd

Let op tijd en volgorde

Trekt conclusies met behulp van verstand en komt niet op een beslissing terug voor het tegendeel bewezen is

Is logisch ingesteld

De rechterhersenhelft of de "r"

Heeft een kleine woordenschat (is bijna stom) en wordt daardoor gemakkelijk onderdrukt door haar veel vlottere partner

Heeft geen gevoel voor tijd (dromer)

Heeft geen bewijzen nodig en is bereid een beslissing of oordeel te herzien

Ziet waar dingen betrekking hebben op andere

"L" contra "R"

Het is best dat de twee hersenhelften samenwerken maar vermits we de"r" niet mee ontwikkeld hebben (de meeste volwassenen tekenen als een 10 à 12-jarig kind) en vermits zij onderdrukt wordt door haar welsprekende partner zijn we verplicht om die vlottere wederhelft af en toe eens uit te schakelen. De "l" is het best uit te schakelen als je haar een schijnbaar zinloze, ingewikkelde of tijdrovende opdracht geeft: daartegen komt zij in opstand, schrijft de oefening af als zinloos, te tijdrovend of te moeilijk. Zij bedankt ervoor en laat het werk over aan de "r"

De door ons zo veel gebruikte "l" is:

realistisch, rationeel, bazig, vol zelfvertrouwen, vlot, plichtsbewust en stipt. Wanneer we ons gevoelen uitschakelen en ons verstand laten spreken is zij aan het woord. We kennen haar al zo lang dat we automatisch op haar vertrouwen. Zij is perfect aangepast aan de maatschappelijk normen van onze tijd en daarom komen we nooit in moeilijkheden als we naar haar stem luisteren. Zij kan echter geen bal tekenen want daarin is zij een volkomen leek.

De weinig gebruikte "r" is

Gevoelig, romantisch, onpraktisch en onlogisch. Zij springt van de hak op de tak. Zij is een dromer, die de dingen irrationeel en speels benadert. Zij legt andere verbanden, ontdekt nieuwe patronen en structuren. Zij ziet alles in een geheel en vindt nieuwe relaties binnen één gegeven. Zij kan puur zien, zonder naar een verklaring te zoeken. Zij is de kunstenaar in ons. Zij is onze abstracte waarnemer.

Vervolgt...

Back to news section

Back to tutorials page